Σπαθόχορτο


Στην καθομιλουμένη το βάλσαμο σημαίνει το κάθε θεραπευτικό σκεύασμα, τόσο σε υγρή μορφή όσο και σε αλοιφή και σε κατάπλασμα. Πιο ειδικά όμως, το βάλσαμο είναι το παραγόμενο απ' το φυτό βαλσαμόχορτο ή σπαθόχορτο (Hypericum perforatum), γνωστό ως Υπερικό στην αρχαία Ελλάδα και σαν St. John's wort στην Αγγλική. Είναι το γνωστό μικροσκοπικό [20-50 εκ.] θαμνοειδές φυτό, με τα γυαλιστερά κοκκινοπράσινα κλαδιά και τα μικρά γραμμοειδή κίτρινοπορτοκαλί φύλλα, το οποίο φυτρώνει παντού στην Ελλάδα και όχι μόνο.
 Γνώρισα το θεραπευτικό αυτό φυτό μέσα απ' το σπαθόλαδο, το “έλαιον υπερικόν” που χρησιμοποιούσαν και οι Σπαρτιάτες στα τραύματα της μάχης, τόσο απλό και τόσο σπουδαίο φάρμακο. Πολύ γρήγορα άρχισα ν' ανακαλύπτω και πως το σπαθόλαδο δεν είναι μόνο για τα τραύματα, είναι και για τα έντερα και το στομάχι, είναι και για το συκώτι και για την κυκλοφορία του αίματος, είναι και καταπραϋντικό και αντικαταθλιπτικό, είναι αντισηπτικό και διουρητικό και αποχρεμπτικό και αντισπασμωδικό και τόσα άλλα... το σπαθόλαδο και μόνο, για να μην πω για τις αλοιφές και τα καταπλάσματα και τα ξερά τριμμένα φύλλα και τις φαρμακευτικές κάψουλες.
 Λένε πως η ουσία βρίσκετε στα φύλλα, όταν από κίτρινα γίνουν πορτοκαλί και φαίνονται σαν διάτρητα [εξ ου και το Perforatum = διάτρητο], αλλά στην πραγματικότητα οι τρύπες είναι μαύρες κουκίδες από συμπυκνωμένα αιθέρια έλαια και ρητίνες. Αυτές οι ουσίες είναι που προσδίνουν τη θεραπευτική αξία στ' άνθη του φυτού κι αυτά δημιουργούν το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα στο σπαθόλαδο. Το κόκκινο χρώμα που μοιάζει μ' αίμα και γύρω απ' αυτό αναπτύχτηκε ο μεσαιωνικός μύθος για τις μαγικές ιδιότητες του φυτού, η  συγκομιδή του οποίου γινόταν στις 24 Ιουνίου, ημέρα εορτασμού του Α. Ιωάννη και γι' αυτό ονομάστηκε St. John's wort [βότανο του Αι Γιάννη] και συσχετίστηκε με τον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Εκτός από τα φύλλα όμως, είναι κι ο λεπτεπίλεπτος κορμός και τα κλαράκια του σπαθόχορτου, τα οποία περιέχουν πολύτιμα φυτικά συστατικά και προσφέρουν τις ουσίες τους για την παραγωγή του σπαθόλαδου.
 Αρκεί ένα μπουκάλι λάδι, στο οποίο προσθέτεις το σπαθόχορτο και το αφήνεις στον ήλιο 40 μέρες και το σπαθόλαδο είναι έτοιμο. Αυτή η απλή συνταγή όμως, δεν είναι και τόσο εύκολη, επειδή υπάρχουν παράγοντες και λεπτομέρειες που προσδίνουν διαφορετική ποιότητα στο προϊόν. Δηλαδή δεν είναι όλα τα λάδια ίδια, δεν είναι όλα τα χορτάρια ίδια, ούτε όλες οι μέρες του χρόνου είναι όμοιες. Υπάρχει μεγάλη διαφορά από συγκομιδή σε συγκομιδή κι από περιοχή σε περιοχή. Άλλο το σπαθόχορτο που φυτρώνει κοντά στη θάλασσα, άλλο αυτό που φυτρώνει στα πετρώδη ορεινά κι άλλο το σπαθόχορτο που καλλιεργούν σε φάρμες. Βέβαια η ανάγκη για εμπορική εκμετάλλευση και τυποποίηση δημιουργεί μια αυξανόμενη αγορά και οι φαρμακευτικές εταιρίες κυκλοφορούν ανάλογα χάπια και κάψουλες. Διαβάζουμε πως μόνο το 1994 στη Γερμανία γράφθηκαν 20 εκατ. συνταγές για Hypericum, ενώ στην Μοντάνα των Η.Π.Α. καλλιεργούνται σήμερα 500.000 στρέμματα φυτού!
 Σε αντίθεση μ’ όλ’ αυτά, εμείς είμαστε απλοί παραγωγοί παραδοσιακού σπαθόλαδου. Δεν είμαστε ούτε φάμπρικα, ούτε καλλιεργητές, ούτε εμπορικοί αντιπρόσωποι. Μέσα από τις δοκιμές και την συσσωρευμένη εμπειρία, καταλήξαμε να φτιάχνουμε το σπαθόλαδο με βιολογικό λάδι [αγουρέλαιο] Μεσσηνίας και σπαθόχορτο από επιλεγμένες περιοχές, τα οποία βάζουμε να τα ευλογήσει ο Μέγας Κύνας [Σείριος] και τα παντρεύουμε κάτω απ’ τον καυτό ήλιο του Αυγούστου.Η σχέση του Σείριου με τα βότανα είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Κάποια βότανα πρέπει να εισπράξουν την πρωινή δροσιά του άστρου, γι’ αυτό κόβονται νωρίς το πρωί, αλλά στο σπαθόλαδο μας ενδιαφέρει η ηλιακή ανατολή του Σείριου [η «εώα επιτολή», σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες], όταν ο Μέγας Κύνας είναι στον ουρανό μαζί με τον Ήλιο. Η εώα επιτολή έχει συνδεθεί με τα κυνικά καύματα (τα dies caniculariae των Λατίνων), δηλαδή με τις θερμότερες ημέρες του έτους, τα οποία εγκαύματα αποδίδονται στην επί πλέον αύξηση της θερμοκρασίας από την προσθήκη της ακτινοβολίας του Σείριου. Αυτή την περίοδο, τον Αύγουστο [δηλαδή απ’ τον Ιούλιο μέχρι τον Σεπτέμβριο], είναι ο κατάλληλος καιρός για να φτιάχνουμε το σπαθόλαδο.

Στην αρχή φτιάχναμε το σπαθόλαδο για τις ανάγκες μας και για τους δικούς μας, κανονικά μια φορά τον χρόνο, αλλά σιγά-σιγά η ζήτηση αυξήθηκε και τώρα τελευταία διαθέτουμε και μια μικρή ποσότητα στην αγορά. Από την άνοιξη του 2009 ανεβάσαμε κι αυτή την σελίδα [site], αποκτήσαμε και on line παρουσία, για να συμμετέχουμε στην ευρύτερη διάδοση αυτού του τόσο ξεχωριστού θεραπευτικού προϊόντος.